Raport ONZ: każdy dolar na czyste powietrze zwraca się piętnastokrotnie

Jednoczesne zwalczanie smogu i zmian klimatu przynosi około 15 dolarów korzyści na każdy zainwestowany dolar. Zwłoka kosztuje świat ponad 1,5 biliona dolarów rocznie — wynika z nowej oceny Programu Środowiskowego ONZ.


Raport Hidden assets: The economic and health case for climate and clean air action przygotowały wspólnie UNEP i Koalicja ds. Klimatu i Czystego Powietrza. Dokument opisuje 25 konkretnych działań obejmujących energetykę, przemysł, transport, rolnictwo, ogrzewanie i gotowanie w gospodarstwach domowych oraz gospodarkę odpadami.

Pełne wdrożenie tych środków przyniosłoby roczne korzyści odpowiadające:

  • 2,8% światowego PKB do 2035 roku
  • 4,5% do 2050 roku
  • 11,4% do 2100 roku

Kluczowe jest przy tym zastrzeżenie dotyczące metodologii. Nawet po pominięciu korzyści pozarynkowych — takich jak wartość dłuższego życia — środki te wciąż przyniosłyby zwrot rzędu około 4 dolarów na każdy wydany dolar.

Dyrektor wykonawcza UNEP Inger Andersen przedstawiła wyniki jako odpowiedź na powszechne przekonanie, że polityka klimatyczna to wyłącznie koszt. „Raport pokazuje coś wręcz przeciwnego: czyste powietrze jest kluczowym motorem rozwoju, zdrowia, bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego oraz stabilności klimatu — to zasób, w który musimy inwestować.”

Elliott Harris, niezależny współprzewodniczący oceny poszedł dalej i ujął zagadnienie w kategoriach czysto inwestycyjnych: „Współczynnik korzyści do kosztów wynoszący 15 do 1 w niemal każdym innym sektorze przyciągnąłby kapitał w mgnieniu oka. Każdy rok zwłoki kosztuje świat ponad 1,5 biliona dolarów w postaci utraconych na zawsze korzyści.”

144 miliony uratowanych istnień

Skala obecnych strat zdrowotnych jest trudna do objęcia wyobraźnią. Według raportu zanieczyszczenie powietrza zewnętrznego spowodowane działalnością człowieka przyczyniło się w 2025 roku do 6,4 miliona przedwczesnych zgonów. Zanieczyszczenie powietrza w gospodarstwach domowych odpowiadało za kolejne dwa miliony zgonów, w tym około 300 tysięcy dzieci.

Pełne wdrożenie opisanych działań pozwoliłoby do 2050 roku zapobiec łącznie 144 milionom przedwczesnych zgonów związanych z zanieczyszczeniem powietrza.

Korzyści dla klimatu również są bardzo wymierne. Natychmiastowe wdrożenie 25 środków pozwoliłoby:

  • o połowę zmniejszyć globalne emisje CO₂ do 2050 roku
  • ograniczyć emisje metanu o 60%
  • zredukować emisje czarnego węgla, dwutlenku siarki i tlenków azotu o około 70%

W przeliczeniu na temperaturę oznaczałoby to uniknięcie wzrostu o około 0,34°C do 2050 roku i 1,4°C do 2100 roku.

Dlaczego to się nie dzieje

Skoro rachunek jest tak korzystny, pytanie brzmi: co blokuje realizację. Raport wskazuje trzy bariery: fragmentaryczne podejmowanie decyzji, ograniczone możliwości egzekwowania przepisów oraz słabą koordynację między instytucjami rządowymi. Łączny efekt tych przeszkód jest kosztowny — mogą one opóźnić pełne wdrożenie działań o niemal osiem lat w skali globalnej.

Autorzy apelują o zintegrowane planowanie łączące politykę klimatyczną, jakość powietrza, zdrowie publiczne i gospodarkę, a także o wzmocnienie instytucji i lepsze dopasowanie finansowania publicznego do prywatnego.

Najciekawsze ustalenie dotyczy jednak samej metody. Simon Dietz, współprzewodniczący oceny i profesor polityki środowiskowej w London School of Economics, zwrócił uwagę na coś, co umyka przy osobnym traktowaniu obu problemów: „Gdy modelowaliśmy je łącznie, uzyskane korzyści okazały się większe, niż wynikałoby to z osobnych analiz.”
Uwaga ważna o tyle, że polityka klimatyczna i polityka jakości powietrza są dziś zwykle prowadzone przez odrębne resorty, z osobnymi budżetami i osobnymi celami. Raport sugeruje, że właśnie ten podział kosztuje najwięcej — bo oba problemy mają w dużej mierze to samo źródło i te same rozwiązania.