Holandia przeniosła 86 ton, Francja upłynniła 129 ton, Niemcy są pod rosnącą presją, a Hiszpania rozważa, co zrobić ze swoim depozytem. Stoi za tym coraz bardziej narastająca wątpliwość: czy złoto przechowywane za oceanem jest jeszcze w pełni dostępne dla właściciela.
Przez dziesięciolecia przechowywanie rezerw złota w skarbcu Banku Rezerwy Federalnej w Nowym Jorku było czymś naturalnym. Nowy Jork oferował bezpieczeństwo, płynność i bliskość największego rynku finansowego świata. Dziś coraz więcej europejskich banków centralnych zadaje sobie pytanie, czy ten układ nadal ma sens.
Trzy kraje, trzy różne operacje
Bardzo ważne jest przy tym rozróżnienie, bo ostatnie działania bywają opisywane upraszczająco jako „repatriacja złota”. W rzeczywistości każdy przypadek wyglądał inaczej.
Holandia. Bank centralny DNB ogłosił 2 września, że między marcem a sierpniem przeprowadził operację obejmującą około 86 ton metrycznych. Nie było to jednak sprowadzenie kruszcu do kraju. Najwięcej zyskał Londyn: udział brytyjskiego skarbca wzrósł z 18,1% do 32,1% rezerw, podczas gdy udział Nowego Jorku spadł z 31,3% do 18,5%. Zasoby w krajowym skarbcu w Zeist pozostały na poziomie 30,8%. DNB tłumaczył zmianę płynnością, przygotowaniem na kryzys i rozłożeniem ryzyka.
Operacja była zresztą bardziej złożona: bank sprzedał około 59 ton złota w Nowym Jorku i kupił kruszec w Londynie, a ponad 27 ton fizycznie przeniósł do Zeist, wysyłając stamtąd do Londynu podobną ilość sztab spełniających standardy rynkowe. Łączna wielkość rezerw się nie zmieniła.
Francja. Również nie przewiozła tych samych sztab przez Atlantyk. Sprzedała złoto przechowywane w USA i zastąpiła je równoważną ilością zakupioną w Europie, ulokowaną w Paryżu. Operacja o wielkości 129 ton zakończyła się w styczniu 2026 roku.
Niemcy. Tu na razie trwa presja polityczna. Berlin przechowuje w USA około 1 236 ton złota. 9 października „Berliner Zeitung” zapytała podczas rządowej konferencji prasowej, czy rząd podziela ocenę holenderskiego banku centralnego o rosnących ryzykach geopolitycznych. Odpowiedź resortu finansów była wymijająca, a rzecznik kanclerza nie zabrał głosu.
Hiszpański dylemat
Za to debata w Madrycie ma wyjątkowo nieprzejrzysty charakter. Banco de España przyznaje, że część złota przechowuje w USA, ale odmawia ujawnienia zarówno proporcji, jak i ewentualnych planów przeniesienia, powołując się na poufność.
Hiszpania posiada około 281 ton złota o wartości blisko 33,2 mld euro. Większość leży w madryckiej Izbie Złota, nieokreślone ilości w Banku Rozrachunków Międzynarodowych w Bazylei, Banku Anglii i Nowym Jorku. Mimo że to czwarta gospodarka strefy euro, pod względem zasobów kruszcu Hiszpania zajmuje dopiero szóste miejsce — po części przez decyzję z 2007 roku o sprzedaży niemal jednej trzeciej rezerw jako „nierentownych”, podjętą tuż przed wielką recesją.
Zdania ekspertów są podzielone. Luis Garvía z Instituto de Estudios Bursátiles twierdzi, że repatriacja „nie byłaby gestem suwerennościowym”, lecz „elementem unijnych ram strategicznej autonomii”. Sceptyczny jest natomiast analityk Miguel Ángel Rodríguez: „Scenariusz embarga lub zajęcia tych rezerw wydaje mi się bardzo odległy i wysoce nieprawdopodobny. Skutki byłyby czysto symboliczne, a sytuacja jest już wystarczająco zła, żeby dawać komukolwiek bezużyteczne preteksty.”
Europejski Bank Centralny poinformował, że nie wydał żadnych zaleceń dotyczących repatriacji. Stawka jest przy tym najwyższa dla Niemiec i Włoch, które łącznie przechowują w amerykańskich skarbcach złoto warte około 245 miliardów dolarów.
Rok 2022 jako punkt zwrotny
Cała ta ostrożność ma konkretną datę początkową. Trend przyspieszył po zamrożeniu rosyjskich aktywów przez państwa zachodnie w 2022 roku. Operacja pokazała bankom centralnym całego świata, że rezerwy przechowywane za granicą mogą zostać zablokowane decyzją polityczną — niezależnie od tego, kto formalnie jest ich właścicielem.
Reakcja przyszła szybko i z nieoczekiwanej strony. Indie sprowadziły swoje złoto z Londynu i Bazylei — czyli z europejskich skarbców, tych samych, do których dziś przenoszą kruszec Holendrzy. To wymowna ilustracja tego, jak względne jest pojęcie „bezpiecznej lokalizacji”: zależy ono wyłącznie od tego, po której stronie potencjalnego konfliktu się stoi.
Polska również przechowuje znaczną część rezerw w nowojorskim Fed. Według danych na koniec grudnia 2024 roku NBP posiadał łącznie 448 ton złota, z czego około 25% znajdowało się w kraju, a 75% za granicą — w zbliżonych częściach w Banku Anglii i w Nowym Jorku. Publikacje z 2026 roku mówią o około 195 tonach w USA. Prezes NBP Adam Glapiński po wizycie w nowojorskim skarbcu zapewniał, że polskie złoto jest „bezpieczne, kompletne i właściwie przechowywane”.
Kierunek, który bank centralny komunikuje publicznie, to jednak nie wycofanie, lecz dywersyfikacja: docelowy model zakłada rozłożenie zasobów po mniej więcej jednej trzeciej między Polskę, Londyn i Nowy Jork. To logika zbliżona do holenderskiej — nie tyle ucieczka z Ameryki, ile ograniczenie zależności od jednej lokalizacji.