Sześćdziesiąt jeden wojen. Były premier Wielkiej Brytanii ogłasza koniec porządku opartego na zasadach

Świat, w którym wszyscy zbudowaliśmy swoje kariery, już nie istnieje, a Trump nie jest przyczyną tej zmiany, tylko jej objawem, przekonuj Rishi Sunak.


Co znaczące były premier Wielkiej Brytanii mówił o rozpadzie zachodniego porządku nie w Londynie, tylko w Indiach, podczas Bloomberg New Economy Forum. Całe forum odbywało się pod hasłem „Świat w grze”, panel nosił tytuł „Koniec przewidywalności”, a Sunak patrzy na to z perspektywy pokolenia, które całą karierę przepracowało w jednym układzie. Inwestowało się i działało w ramach wielostronnych reguł, a nad ich przestrzeganiem czuwały ostatecznie Stany Zjednoczone.

„Wszyscy wzrastaliśmy, inwestując i działając w wielostronnym, opartym na zasadach systemie, a teraz nie do końca wiemy, w jakim układzie się właściwie znaleźliśmy” — stwierdził. Ta nieokreśloność wytwarza według niego ogromną niepewność, a wręcz niebezpieczeństwo.

Każdy teraz decyduje sam

Druga zmiana jest znacznie bardziej konkretna. Chiny stały się równorzędnym konkurentem USA jednocześnie w gospodarce, wojsku i technologii. Dla gospodarki światowej to sytuacja bez precedensu.

Dawni rywale Waszyngtonu byli silni w jednym wymiarze, czasem w dwóch. Związek Radziecki miał armię i program kosmiczny, ale jego gospodarka nie produkowała konkurencyjnych dóbr konsumpcyjnych. Japonia lat osiemdziesiątych miała przemysł i technologię, za to żadnych ambicji wojskowych. Chiny mają wszystko naraz.

Stąd trzecia obserwacja, dla czytelnika z Europy Środkowej chyba najciekawsza. Indie i państwa Zatoki potrafią dziś wytyczać własny kurs i nie zamierzają automatycznie zgadzać się ani z Waszyngtonem, ani z Pekinem.

„Nie zawsze będą się zgadzać z USA lub Chinami, będą robiły to, co chcą” — powiedział Sunak. To trwała zmiana, nie chwilowa fanaberia.

Dochodzi do tego coś, co państwa odkryły mniej więcej równocześnie. Bezpieczeństwa gospodarczego nie da się oddzielić od bezpieczeństwa narodowego, ani od własnej pozycji technologicznej. Sunak nazywa to „koktajlem ryzyk”.

Dla średnich państw wniosek jest całkiem praktyczny. Kiedyś opłacało się wybrać stronę i schować pod jej parasolem. Dziś bardziej opłaca się handlować z obiema i nikomu nie deklarować lojalności, bo nikt już nie gwarantuje, że ten parasol zostanie rozłożony.

Sześćdziesiąt jeden konfliktów

Przy jednej liczbie były premier przestał żartować. Na świecie toczy się dziś 61 konfliktów zbrojnych z udziałem państw, czyli więcej niż kiedykolwiek od zakończenia drugiej wojny światowej. „Nie jest przypadkiem, że właśnie teraz trwa więcej konfliktów zbrojnych niż kiedykolwiek od drugiej wojny światowej. Patrzę na to i jestem zaniepokojony” — powiedział.

Chwilę później padła uwaga, którą zacytowały wszystkie relacje z panelu: Prezydent Trump widzi w tym prawdopodobnie sześćdziesiąt jeden okazji do Pokojowej Nagrody Nobla. Sunak odniósł się też do słów zastępcy szefa personelu Białego Domu o świecie rządzonym przez siłę. Pogląd nazwał nieco skrajnym, zaraz jednak przyznał, że twarda siła znaczy dziś więcej niż dekadę temu.

Były premier dorzucił jeszcze dwa istotne wątki:

Pierwszy dotyczy uzależnienia od Chin w zakresie minerałów krytycznych i kluczowych składników leków. Dywersyfikacja łańcuchów dostaw może jego zdaniem uczynić Indie „ogromnym beneficjentem”, co tłumaczy, dlaczego akurat tam wygłaszał te tezy.

Drugi dotyczy firm technologicznych, które w 2027 roku mają emitować więcej długoterminowego długu niż rząd Stanów Zjednoczonych. Tyle kosztuje wyścig o sztuczną inteligencję. Przy okazji sporo mówi to o tym, gdzie przesuwa się środek ciężkości światowej gospodarki.

Co z tego wynika dla nas

Diagnoza Sunaka jest dla Europy Środkowej niewygodna. Cały model bezpieczeństwa regionu opiera się na założeniu, że istnieje gwarant porządku i że warto pod to grać.

Jeśli ten porządek faktycznie się skończył, a państwa średniej wielkości zaczynają traktować lojalność jako zbędny koszt, to pytanie „z kim trzymać” traci na ważności. Bardziej istotne „co robić, gdy nikt niczego nie gwarantuje”. Indie i Zatoka odpowiedziały, budując własną pozycję negocjacyjną wobec obu mocarstw naraz.